|
اين شعر زير شماره 468 رد فصل غزل ها آمده است توضيح آنكه اين شعر را حافظ پس از تسلط شاه شجاع بر شيراز سروده و خوانده است تا عنداللّزوم بعداً به صورت قصيده درآورد.
بدين سبب و به دليل نحوه كلام كه به قصيده نزديك است در رديف قصيده ها آورده شد.
آهوي وحشي
الا اي آهـــوي وحـــشــي كـجــايــي مــرا بـا تسـت چــنـــديـن آشـنـايــي
دو تـنـهـا رو، دو سـرگــردانِ بـي كـس دو راه انــدر كمـيـن از پـيـش و از پـس
بـيـا تـا حــال يــكـديـگـر بــدانــيـم مـــرادِ هــم بــجـويــيـم ار تــوانـيـم
كـه مي بـيـنم كـه ايـن دشـت مـشوّش چــراگــاهـي نــدارد ايـمـــن و خـوش
٭
كـه خـواهـد شـد بـگـوييـد اي حبـيبان رفــيــقِ بــي كـسـان، يـار غـريــبــان
مـگــر خـضـــر مـبــارك پــي درآيــد ز يُــمـنِ هـمـّـتـش، كـاري گـشـايـــد
مـگــر وقــت وفـــا پـــروردن آمـــد پـكـه فـالـم ( لـا تَـذَرْنـي فــرداً ) آمــد
٭
شــنـيـدم رهــروي در سـرزمـيـنـــي به لطـفـش گـفـت رنـدي ره نـشـيـنـي
كــه اي سـالـك چـه در انــبـانـه داري بــيــا دامــي بـنــه گــر دانـــه داري
جــوابــش داد گـــفــتـــا دام دارم ولــي سـيـمـرغ مـي بــايــد شـكــارم
بـگـفـتـا چـون بـدسـت آري نـشـانـش كــه از مـا بـي نـشـانـسـت آشـيـانـش
چــو آن ســرو روان شـــد كـــاروانــي چـو شـاخ سـرو مـي كـن ديــده بـانـي
مــده جـام مـي و پــاي گـل از دســت ولـي غـافـل مبـاش از دهـر بـد مـسـت
لــب سـرچـشـمـه اي و طـرف جـويـي نــمِ اشــكـي و بـا خـود گـفـتـگــويـي
بـــه يــاد رفـتــگــان و دوســتــداران مــوافــق گـــردْ بـــا ابـــر بـهــــاران
چـــو نـــالان آمــدت آبِ روان پــيـش مـدد بـخـشـش ز آبِ ديـده خــويــش
٭
نــكــرد آن هـمـــدم ديـريــن مـــدارا مـسـلـمـانــان مـسـلـمـانــان خــدا را
چـنـان بـي رحــم زد زخــم جــدايــي كـه گـويـي خـود نـبـودسـت آشـنـايـي
برفت و طـبـع خـوشبـاشـم حزيـن كـرد بـرادر بــا بـرادر كــي چـنـيــن كــرد؟
مــگــر خـضــر مـبــارك پـي تـوانـــد كـه ايـن تـنـهـا بـدان تـنـهــا رسـانــد
رفـيـقـان قــدر يـكــديـگــر بـدانـيــد چو معـلوم اسـت شـرح از بـر بخـوانـيـد
مـقـالات نـصـيـحـت گـو همـيـن اسـت كه حُكـم انـدازِ هجـران در كميـن اسـت
٭
تـو گـوهـربـيـن و از خـر مـهـره بـگـذر ز طـرزي كـــان نـگـردد شـهـره بـگـذر
چو من مـاهـيِّ كـلـك آرام بـه تـحـريـر تو از نـون و الـقـلـم مـي پـرس تـفسـير
روان را بــا خـــرد در هــم سـرشــتــم وز آن تـخـمي كـه حـاصـل بـود كِشتـم
فـرح بــخشـي دريـن تركيـب پيداسـت كـه نـغـزِ شـعـر، مـغـزِ جـانِ اجـزاسـت
بـيــاور نـكـهـت ايــن طــيـب امــيــد مـشــامِ جــان مـعـطــر سـازْ جــاويـد
كه ايـن نـافـه ز چيـنِ جيـبِ حـور است نه ز آن آهــو كــه از مـردم نـفور اسـت
٭
چـرا بـا بخـت چـنـديـن مـي سـتـيـزم چــرا از طــالــع خـــود مـي گـريــزم
مــــرا بـگــذشـت آب فـرقــت از ســر دريــن حـالــم مــدارا نـيـسـت درخـور
هـم اكـنـون راه شـهــر دوسـت گـيـرم كـه گــر مـيــرم هــم انــدر راه مـيـرم
غــريـبـانـي كــه حـالــم را بـبـيـنـنـد بــه مـرگــم بــر سـر بـالـيـن نـشيننـد
غــريـبــان را غــريـبــان يــاد آرنـــد كــه ايـشــان يـكـدگـر را يــادگــارنـد
خــدايـــا چــاره بـيــچــارگـــانــي مـــراد بـــنــده را چـــاره تــو دانــي
چــنـان كــز شـب بــرآيـد روز روشـن از ايـــن اَنـــْدُه بــرآور شـــادي مــن
ز هــجــرانــش بـسـي دارم شـكــايـت نمي گـنجـد در اينجــا ايـن حـكــايـت
٭
دريــن وادي بــه بــانـگ سيـل بـشـنو كـه صـد مـن خـونِ مطلومان به يك جو
پـر جــبــريــل را ايـنـجــا بـسـوزنــد بــدان تــا كــودكــان آتـش فــروزنــد
سخن گـفتـن كــرا يـار اسـت ايـنـجــا تــعـــالَ الله چــه استـغـنـاسـت اينجـا
بــرو حــافـظ دريــن مـعــرض مزن دم سـخــن كــوتـــاه كـــن و اللهُ اَعـْلــَمْ
ساقي نامه
بــيــا ســاقـي آن آب آتــش خــواصّ به من ده كـه تـا يــابـم از غـم خــلاص
فــريــدون صـفت كــاويـــانـي عــلــم بـــرافـــرازم از پــُشـتـيِ جـــام جــم
٭
بــيــا ســاقـي آن مــي كـه حـال آورد كـــرامــت فـــزايـــد كـــمـــال آورد
به مـن ده كـه بـس بـي دل افـتــاده ام وزيـن هــر دو بـي حــاصـل افـتــاده ام
٭
بــيــا ســاقـي آن مـي كـه شـاهي دهد بــه پـــاكــيِّ او دل گـــواهــي دهــد
به من ده كـه تــا گـردم از عـيب پــاك خـرامـم به عــشرت سرا زيــن مـغــاك
٭
بـــيـــا ســاقـي آن ارغــوانـي قـــدح كــه يــابـد ز فـيـضش دل و جـان فرح
بـه مـن ده كـه از غــم خـلاصـم دهــد نـــشـــانِ رهِ بـــزمِ خـــاصــّم دهـــد
٭
بــيــا ســاقـي آن بــِكـْرِ مـستورِ مست كــه انـــدر خـــرابــات دارد نـشـسـت
به مـن ده كه بـدنــام خــواهــم شـدن مــريــدِ مـي و جــام خـواهــم شــدن
٭
بــيـــا ســاقـي آن آتــش تــابــنــاك كـه زرتـشـت مـي جـويـدش زيـر خاك
بـه مـن ده كــه در كـيش رنــدان مست چـه دنـيـاپــرست و چـه آتـش پـرست
٭
بيـا سـاقي آن مـي كـه عـكسش ز جــام به كـيخـسرو و جــم فــرستـد پــيــام
بـــده تـــا بــگــويـــم بـــه آوازِ نــي كه جـمشيـد كـي بـود و كــاووس كـي
٭
بــيــا ســاقـي آن آبِ انــديـشـه ســوز كـه گـر شيـر نـوشـد شـود بـيـشه سـاز
بـــده تــا روم بــر فـلـك شـيـرگــيــر بـه هـم بـر زنــم دامِ اين گــرگِ پـيــر
٭
بـيـا ساقي آن مي كه جــان پـرور اسـت دل خـستـه را هـمچو جـان درخور است
بــده كــز جـهـان خـيـمـه بـيـرون زنم سـراپـــرده بـــالاي گـــردون زنـــم
٭
بــيــا سـاقـي آن مـي كـه حـور بـهشت عـبـيـر مــلايــك در آن مـي سـرشـت
بـــده تـــا بــُخــوري در آتـش كــنـم مـشــامِ خــرد تــا ابــد خــوش كـنم
٭
بــيــا سـاقـي آن جــام صـافـي صـفت كـه بــر دل گــشــايــد دَرِ مــعـرفـت
بــــده تــــا صـــفـــاي درون آرَدَم دمـــي از كــــدورت بــــرون آرَدَم
٭
بــيــا سـاقـي آن مـي كـه تـيـزي كنـد بــه بــاغ دلــم مـشـك بــيــزي كـند
بـــده تـــا بــنـوشـم بــه يــاد كـسـي كـه هست از غمش در دلـم خـون بـسي
٭
بــيــا ســاقـي آن جــام يــاقــوت وش كـه بــر دل گـشـايـد دَرِ وقـتْ خــوش
بــده ويــن نـصيحت ز مـن گـوش كن: جهان جـمله هـيچ است مـي نوش كـن
٭
بــيــا سـاقـي آن كـيـمـيـاي فــتــوح كـه بـا گـنـج قــارون دهــد عـمر نـوح
بــده تـــا بـرويــت گــشــايـنـد بــاز دَرِ كــــامـــرانـــي و عـــمـــرِ دراز
٭
بــيــا سـاقـي آن جـام چـون سلـسبيل كــه دل را بــه فــردوس بـاشـد دلـيل
بــه دسـتــم ده و روي دولــت بــيــن خــرابـم كـن و گـنـج حـكـمـت ببيـن
٭
بــيــا سـاقـي ايـن نـكـتـه بـشنـو ز ني كــه يـك جــرعـه مـي بِه ز ديهيمُ كي
دم از سِـيــرِ ايــن دِيـــرِ ديــريـنـه زن صـلايـي بــه شــاهــان پـيـشيـنـه زن
٭
بــيــا ســاقـي از مـي نــدارم گــريــز بـه يـك جــان بــاقـي مـرا دسـت گـير
كــه از دور گــردون بــه جــان آمــدم روان ســوي ديــــر مــغـــان آمــدم
٭
بــيــا ســاقـي از كــنـج ديــر مـغــان مـشـو دور كــايـنـجـاست گــنـجِ روان
وَرْتْ شـيـخ گــويــد مــرو سـوي دِيــر جوابش چـه گــويي؟ بـگـو شب بـخـيـر
٭
بيا ساقي اكـنون كـه شـد چـون بـهشت ز روي تــو ايـن بــزم عــنـبـر سرشـت
خـُذِ الـْجــام لاتـَخـْشَ فـيـهِ الـْحـِنــاحْ كــه در بـــاغِ جـنـّت بـُوَد مـي مـبــاح
٭
بــيــا ســاقـي از بـي وفــايـيِّ عــمــر بـبـيـن وز مـِيْ كـن گــدايــيِّ عــمــر
كـه مـِي عــمــرِ بــاقــي بـيـفـزايـدت دري هــر دم از غــيـب بـگـشــايـدت
٭
بــيــا ســاقـي از مـِي طـلـب كــام دل كـــه بــي مــِي نــدارم مــن آرامِ دل
گـر از هـجر جـان تـن صـبـوري كـنـد؟ دل از مـي تــوانــد كـه دوري كــنــد
٭
بــيــا سـاقـي ايـمـن چـه باشي كه دهر بـر آنـسـت كـِتْ خــون بـريـزد به قـهر
درين خـونـفِـشـان عــرصـه رستـخـيـز تــو خــون صـُراحي بـه ســاغــر بـريـز
٭
بــيــا سـاقـي از مـن مـكـن سركـشـي كــه از خــاكـي آخــر نــه از آتــشـي
قـدح پـر كـن از مـِي كـه مِي خوش بود خـصـوصـاً كـه صـافـي و بـيـغـش بـُوَد
٭
بــيــا سـاقـي آن راحِ ريـحــان نـسيـم به مـن ده كـه نـه زر بـمـانـد نـه سيـم
زري را كه بي شـك تـلـف در پـي اسـت بـه مـِي ده كــه درمـان دلـهـا مِي است
٭
بــيــا ســاقـي آن بــاده لـعــلِ صــاف بده تـا كـي ايـن شـيـد و تـزويـر و لاف
ز تـسبـيـح و خــرقــه مـلــولــم مـدام بـه مـي رهـن كـن ه»ر دو را و الـسـّلام
٭
بــيــا ســاقـي آن بـــاده روح بــخـش بـده تـا نـشـينيـم بــر پـشـتِ رخــش
تـهـمتـن صـفـت رو بــه مـيـدان كـنيم بــه كــام دل آهـنـگِ جــولان كـنيـم
٭
بــيــا سـاقـي آن جـام چـونمهـر و ماه بــده تــا زنــم بــر فــلــك بــارگــاه
چـو شـد بــاغ روحــانـيــان مـسكـنـم در ايـنـجــا چــرا؟ تـخـتـه بـنـد تـنـم
٭
بــيــا ســاقـي از بــاده هــاي كـُهـُن بــه جــام پـيــاپـي مــرا مـسـت كـن
چــو مـسـتـم كـنـي از مـي بـيـغـشـت بـي مـسـتـي سـرودي بـگـويم خوشت:
مـن آنـم كـه چــون جـام گيرم به دست بـبـيـنـم در آن آيـنـه هـر چـه هـسـت
بـــه مـسـتــي درِ پـــارسـايــي زنــم دَمِ خــســروي در گـــدايــي زنـــم
كـه حـافظ چـو مـستــانـه سـازد سـرود ز چـــرخــش دهــد زهــره آوازِ رود
٭
تــبـاشـيـــر صـبـح از طـبـقـهـاي نـور به گـوش آيـدم هــر دم از لـفـظ حــور
كــه اي خـوش نــوا مـرغِ شـيرين نفس بـجـنـبـان پــر و بــال و بـشكـن قفس
الا اي هــمــاي هــمــايــون نـــظــر خـجــسـتــه ســروش مـبــارك سـيـر
گــر اسـفـنـديـــاري و روئـيـن تـنــي نـــداري ز تــيــر اجــل ايــمــنـي
اگــر پــور زالـي بــدســتــان و تــيــغ سپـهـرت بــه خــاك افـكـنـد بي دريغ
چــو ايـن اسـت فــرجـام كــار جـهـان بـر ايـن بــوده بــاشـد مــدار جـهــان
هـمـان بـه كـه بـر غـم گـشـايي كـمين سـمـنــد نــشــاط آوري زيـــر زيــن
بــروي بــتــان جــام پـــر مـي كـنـي بـنـوشـي مـي و گــوش بـر نـي كـنـي
بــيـــا تـــا خــرد را قـلــم دركـشـيـم ز مـسـتـي بـه عـالـم عـلـم دركـشـيـم
ز جـــامِ دمـــادم دمــي دم زنــيــم ز مــي آب بــر آتــش غـــم زنـيــم
يـك امــروز بــا يـكـدگـر مـي خـوريـم چو فـرصـت نبـاشـد دگـر كـي خـوريـم
كه آنـهــا كــه بــزم طـرب سـاخـتـنـد بــه بــزم طــرب هــم نـپــرداخـتـنـد
از ايــن دامـگـه ديــر تـــاري مـغــاك بـرفـتـنـد و بـردنــد حسـرت به خـاك
بـديـن تـخـت فـيـروزه فـيـروز كـيست؟ ز ايــام عـمـر آنكـه بـهـروز، كـيـسـت؟
دريــغـــا جــوانــي كــه بـر بــاد شـد خـنــك آنــكــه در عــالـم آزاد شــد
٭٭٭
بــده سـاقـيــا مـي كـه تــا دم زنـيــم قـلــم بــر سـر هــر دو عـالــم زنـيــم
سـبــك بــاش و رطــل گــرانــم بــده وگــر فــاش نـتــوان نـهـــانـم بــده
كه اين چـرخ و ايـن انــجـمـن آبـنـوش بـسـي يـاد دارد چــو بـهــرام و طـوس
كـسي كـو زدي طـبـل بـر پـشـت پـيـل زدنــدش بــه نــاكـام طـبــلِ رحـيــل
جز اين مركـز هـفـت پــرگــار نـيـسـت جـز ايـن هفـت پرگـار پُـر كار نـيـسـت
تـــو در خــانه شـش دري شـشـدري كـزو مــانــده تــا بـنـگـري بـگــذري
بـر ايــوان شـش طــاق خـضـرا نـشيـن بـمـنـزلـگـه جــان نـشـيـمـن گـزيـن
٭
بـــده ســاقــي آن آب آتــش فــشـان از آن پـيـش كـز مــا نـيــابـي نـشــان
كـه در آتــش اسـت ايــن دل روشـنــم هـمــانــا كــه آبــي بــر آتـش زنــم
كــه فــيــروز فــرّخ مـنـوچـهـر چـهـر شـنـيـدم كـه در عـهــد بـوذر جـمـهـر
نـوشـتـه سـت بــر جــام نــوشـيــروان كــه بـفــزاي از جــام نــوشـيــن روان
اگــر پـــور زالـــي وگـــر پــيـــر زال بـدسـتــان نـمـانـي، شــوي پــايـمـال
ز مــن بـشـنــو اي پــيــر آمــوزگـــار مـكــن تـكـيــه بــر گــردش روزگــار
كـه ايـن مـنـزل درد و جــاي غـم است دريـن دامـگـه شـادمــانـي كــم اسـت
٭
بـده ســاقـي آن لــعـل يـاقـوت رنــگ كـه بُــرد از رخ لـعــل و يـاقـوت رنــگ
روان در ده آن مــي چـــون آب روان نــــه آب روان كـــافــتــــاب روان
شـهـاني كـه ايـنـجـا نـشـسـتـنـد شـاد بــرفـتـنــد و از كــس نـكـردنــد يــاد
كـدام اسـت جـام جـم و جـم كـجـاست سليمان كجـا رفـت و خـاتـم كـجـاسـت
كــه مـي دانــد از فـيـلســوفــان حـيّ كه جمـشـيـد كـي بـود و كـاووس كـي
چــو ســوي عــدم گــام بــرداشـتـنـد دريــن بـقـعـه جــز نــام نـگـذاشتـنـد
چـه بـنـدي دل انـدر سپـنـجـي سـراي كـه چـون بـگـذري بـاز مـانـد بـه جـاي
در آن بـسـتـنِ دل ز ديــوانـگــي سـت بــدو آشـنـايـي ز بـيـگـانــگــي ســت
دريـن دار شـشــدر نـيــابــي تــو كـام مــجــال مــجــال و مــقــام مــقــام
بــرو طـي كـن ايـن هـفـت طـومــار را قـلــم دركـش ايــن هـفـت پرگـــار را
٭
بـــده ســاقــي آن آب آتــش خــواصّ كـــز آن آب يــابــم ز آتــش خــلاص
بــديـن سـقـف شــش پـايــه نُــه رواق تـوان زد بـه يـك جـامِ مـي چـار طــاق
قـدح در دِه اكـنـون كـه مــا در دِهـيـم سـرت كـي دهيـم ار بـه جـا سـر نهـيـم
در ايــن دِه گـروهــي سـيـاوش وشـنـد كـه پـيــرانِ ده را بــه آتـش كـشـنــد
اگــر عاقـلـي خـيــز و ديــوانــه شـــو مـريـز آب خـود خـاكِ مـيـخـانـه شــو
دم از دل زنـــي ، دَرديِ دُردكـــش دم گــرم خــواهــي دم ســرد كــش
پـــي كـــاردانـــان هـــوشــيـــار زن رَهِ دُردنــــوشـــــان خـــمّــــار زن
مـشـو قـيـدِ ايـن ديـر خـاكـي مـغــاك كه ناگه دهـد هـم بـه بـادت چـو خـاك
٭
بـــده ســـاقــي آن جـــوهـــر روح را دواي دل ريـــــشِ مـــجــــروح را
كـه دوران چـو جـام از كـف جـم ربــود اگــر عـالـمـي بـاشـدش زان چـه سـود
چـو بـنـيـاد عـمــر اسـت نــاپــايــدار به نقد ايـن نـفـس را غـنـيـمـت شـمـار
كـسي را كــه دستـت رسـد دسـت گيـر كـه فــردا هـمـان بـاشـدت دستـگـيــر
شــه دادگــســتـر كـه نــاگــه بـمــرد نـگـر اي بــرادر كـه بـا خـود چـه بــرد
تـو نـيـز آنـچـه كـاري هـمـان بــدروي چـنــان كــامـدي بـــاز بـيــرون روي
رهــايـي نـيــابـد كـس شـسـت خـاك كه بر خاك نـنـشـسـت از دسـت خـاك
بـديـن گـنـبـد سـبـز چـنـديـن مـنـاز كـه هـم مهره دزد اسـت و هم مهره بـاز
٭
بـــده ســاقــي آن آب افـشـــرده را بـيــا زنـــده ســاز ايـــن دل مــرده را
كه هر پاره خشتـي كـه در منـظريـسـت سـر كـيـقـبــاديّ و اسـكـنــدريـســت
هــر آن گــل كـه در گـلسِـتــانـي بُـوَد مـــه عـــارض دلــســتـــاني بُـــوَد
هر آن شاخ سروي كـه در گـلشني اسـت قـد دلـبـري زلـف سيـمـين بـري اسـت
شنـيـدم كـه شـوريـده اي مـي پـرسـت به خُم خانـه مـي گـفـت جـامي بـدست
كـه يـابـــد از ايــن كـرسـي زرنـشــان بـديـن سـفـره بيـرون ز دونـان، دو نـان
به جز خون شاهان دريـن طشت نـيسـت به جز خاكِ خوبان دريـن دشـت نيـست
كـه هـركـس دريــن دور گــردون بــود ز گــردون درونـش پــر از خــون بــود
٭
بـده ســاقـي آن تـلـخ شـيـريـن گــوار كــه شـيـريـن بـود بــاده از دسـت يـار
كـــه دارا كـــه داراي آفـــاق بـــود بــه دارنـدگـي در جـهــان طــاق بــود
چـو زيـن دار شـشـدر بـرون بـر درخـت نبـودش بـه جـز و گـور و تـابـوت تخـت
كـه چـون بـگـذرد عـمـر ، تـو بـگـذري از او بـــاز مــانــي و حـســرت خـوري
اگـر هــوشـمـنـدي بـيــا بــاده نــوش چو نوشـي دمـي بــاده آيـي بـه هــوش
كـه ايـــن طـغــرل آبـنــوسـي قـفـس نــيـفـتــد ازيـــن دانــه در دامِ كــس
دَرِ خـــاكـروبــانِ مـيـخــانــه كـــوب رهِ مـي فــروشـــان مـيــخــانــه روب
مــگــر آب آتــش خــواصّـت دهـنـــد به مـستـي ز هـسـتـي خـلاصـت دهنـد
بـه جـامـي بــرون آورنــدت ز خـويـش بــه وحـدت رسـي پـرده افـتـد ز پيـش
كـه حـافــظ كـه در عـالـم جـان رسيـد چو از خود برون شد بـه جـانـان رسـيـد
v
مُغَنّي نامه
سـرِ فـتـنــه دارد دگــر روزگــار مـن و مـستـي و فتـنـه چشم يـار
همـي دارم از دور گردون شگـفـت ولي نيسـت بـر وي مجـال گرفـت
يـكـي را قـلـمـزن كـنــد روزگـار يـكـي را دهــد تـيــغ در كــارزار
فريب جهـان قـصـه روشـن اسـت سحر تا چه زايد شب آبستن اسـت
اگــر زَنْـدِ مُـغ آتـشـي مـي زنــد نـدانـم چــراغ كـه بــر مـي كنـد
دلا بــر جـهـان دل منـه زينـهـار كـه كـس بـر سرِ پـل نگـيرد قـرار
همان مرحله ست اين بيـابـان دور كه گم شد درو ايـرج و سلم و تـور
همان منزل است اين جهان خراب كـه ديـده سـت ايـوان افـراسيـاب
كـجـا راي پـيـرانِ لشـكـركشـش كجا شيدهِ تُـرك خـنـجـر كشـش
نه تنها شد ايـوان و كاخش به بـاد كه كس دخمه اش را ندارد به يـاد
بسي در جهان ديـده گـردون پيـر سـرافـراز شـاهـان صـاحـب سـرير
كه اكنون بـسي در بسيـط جهـان نيايد بـه جـز نـام از ايشـان نشـان
چه خوشگفتجمشيد با تاج وگنج كه يكـجـو نـيـرزد سـراي سپـنـج
٭٭٭
مغنّي كجايـي بـه گـلـبـانـگِ رود بـه يـاد آور آن خـسـروانـي سـرود
به مستانْ نـويـد سـرودي فـرسـت بـه يـاران رفـتــه درودي فـرسـت
٭
مغـنّــي بـزن چـنـگ در ارغــوان بـبــر از دلـم فـكـر دنـيــاي دون
مـگـر خـاطـرم يـابـد آسـايـشـي چـو نـبـود ز غـم بــا وي آلايـشي
٭
مغـنّــي بـزن خـسـرواني ســرود بـگـو بــا حـريـفــان بــه آواز رود
كه از آسمان مـژده فـرصـت اسـت مرا بر عـدو عـاقبـت نـصـرت است
٭
مـغـنّــي نـواي طـرب سـاز كــن بـه قـول و غـزل قـصـه آغـاز كـن
كه يار غمـم بـر زمين دوخت پـاي بـه ضـربِ اصـولـم بـرآور ز جــاي
٭
مـغـنـّي ازيـن پـرده نـقـشـي برار ببين تا چه گـفت از حرم پـرده دار
چنان بركـش آهـنـگِ ايـن داوري كـه نـاهيدِ چـنگي به رقـص آوري
٭
مـغـنـّي دف و چــنـگ را ساز ده بـه يــارانِ خـوش نـغـمـه، آواز ده
رهي زن كـه صـوفي به حالت رود بـه مـستيِّ وصـلـش حـوالـت رود
٭
مـغـنـّي اگر با منت جـنگ نيست كـفي بـر دفي زن اگر چنگ نيست
شـنـيـدم كه چون غم رساند گزند خـروشـيـدنِ دف بــود سـودمـند
٭
مـغـنـّي كجايي كه وقت گل است ز بـلـبـل چمن ها پر از غلغل است
هـمان بِه كه خونم به جوش آوري دمـي چـنـگ را در خـروش آوري
٭
مـغـنـّي بــيــا عــود را سـاز كن نـو آيـيـن نــواي نــو آغــاز كــن
بـه يـك نـغمه درد مـرا چـاره ساز دلم نيز چون خـرقه صد پـاره سـاز
٭
مـغـنـّي كـجــايي كه لطفي كني ز نــِي در دلــم آتـشـي افـكـنـي
بـرون آري از فـكـر خـود يكـدمم بـه هـم بـرزني كــار و بـار غـمـم
٭
مـغـنـّي كــجــايي نــوايي بــزن بـه مــا بـي نـوايـان صـلايي بـزن
چـو خـواهد شـدن عالم از ما تهي گـدايـي بسي به ز شـاهـنـشـهـي
٭
مـغـنـّي بـگـو قــول و بـردار ساز كـه بيچـارگـان را تـويي چاره ساز
تـو بـنـمـاي راه عــراقـم بـه رود كـه بـگـشـايي از ديده ام زنده رود
٭
مـغـنـّي بـيـا بـشـنـو و كــاربـند ز قـول مـن ايـن پـنـد دانـا پسند
چو غـم لـشـكـر آرد بـيـارا صـفي ز چـنـگ و ربــاب و زنـاي و دفي
٭
مـغـنـّي تـو سـرّ مــرا مـحـرمـي زمــاني بـه نـي زن دَمِ هـمـدمـي
به مي دوركن در دلت گر غميست دَمي در نئي دَم، كه عالم دمياست
٭
مـغـنـّي ز اشـعـار مـن يـك غـزل بـه آهـنـگ چـنـگ آور اندر عـمل
كه تــا وجـد را كــارسـازي كـنم به رقـص آيم و خـرقه بـازي كـنـم
٭
بـه اقـبـال داراي ديـهـيـم و تخت بـهـيـن مـيوه خـسروانـي درخـت
خـديــو زمـين پــادشـاه جـهـان مــه بــرج دولــت شـه كــامـران
خديـو جـهـان شـاه مـنـصور بـاد غــبــار غـم از خـاطـرش دور بـاد
بـحـمـدالله اي خـسرو جـم نـگين شجـاعي بـه مـيـدان دنـيـا و دين
بـه مـنصوريت شـد در آفــاق نـام كـه مـنصور بـودي بـر اعـدا مـدام
فـــروغ دل و ديــده مــُقـبــلان ولـي نـعـمـت جـانِ صـاحـبـدلان
كـه تـمكين او رنگ شاهي ز تست تـن آسـايـش مرغ و ماهي ز تست
الا اي هــمــاي هـمـايــون نـظر خـجـسـتـه سـروش مـبـارك خبر
فلك را گهر درصدفچون تو نيست فريدون و جم را خلفچونتو نيست
بـه جـاي سـكـنـدر بـمـان سالـها بـدانـا دلـي كـشـف كـن حـالـهـا
و پس از 18 بيت ديگر
چـو دريـاي وصـفت نـدارد كـنـار نـثــارا كـنـم بـر دعــا اخـتـصـار
ز نـظـم نـظـامي كـه چـرخِ كـهن نــدارد چـو او هـيـچ زيـبـا سخـن
بيارم بـه تضمين دو بـيت مـتـيـن كــه نـزد خـرد بـِه ز دُرِّ ثـمـيـن:
« از آن پيشتر كـاوري در ضـمـير ولايـت ستـان بـاش و آفـاق گير»
« زمـان تـا زمـان از سـپـهـر بلند بــه فـتـحي دگر باش فيروزمند»
از آن مي كه جان داروي هوش باد مـرا شربـت و شـاه را نــوش بــاد
v
مغنّي نامه و ساقي نامه را حافظ در تقليد از نظامي ساخته است. نظامي در ستايش از اتابك نصرت الدين در پايان كتاب شرفنامه (اسكندرنامه) چنين فرمايد:
بيا ساقي آن جام روشن چو ماه به من ده به ياد زمين بوس شاه
كه تا مهد در پشت پروين كنم به ياد شه آن جام زرين كنم
و دو بيت تضمين نيز در پايان اين داستان در شرفنامه عيناً آمده است. نظامي در شرفنامه در سرفصل هر موضوع نخست دو بيت (ساقي نامه) به عنوان حسن مطلع مي آورد. با دقت در مضامين و محسنات كلام نظامي به خوبي در ميابيم كه كلام حافظ در سرودن مثنوي هرگز به پاي سخن نظامي نمي رسد و بدين سبب شاعر شيرين سخن ما كه در غزلسرايي اعجوبه روزگار است خود درباره نظامي مي فرمايد:
ز نظم نظامي كه چرخ كهن ندارد چو او هيچ زيبا سخن |